Wees verschillig en zoek het conflict op

In deze superdiverse steeds innoverende samenleving in transitie kan je er niet meer onderuit. Als we samen willen leven en werken en overleven, zullen we de confrontatie met elkaar niet meer uit de weg kunnen gaan. We hebben immers nood aan al die bronnen van wijsheid, die verschillende stemmen en ideeën, de tegendraadsheid die leidt tot creativiteit en de blikken van de pionier, de visionair, de oude wijze en het onbevangen kind.

Hoe vinden we een weg die niet leidt tot geweld, maar die ons ook niet conflictvermijdend en angstig, on-verschillig aan de kant laat staan? Als we werkelijk verschillen tussen mensen in rekening willen brengen, meer nog als een meerwaarde willen inzetten in het verder uittekenen van deze samenleving is er ook meer nodig dan de vormen van democratie die we nu kennen. Heel gebruikelijk is de meerderheidsdemocratie, waar het idee of de mening, het voorstel van een meerderheid gestemd en uitgevoerd wordt en de minderheid veronderstelt wordt zich daarbij neer te leggen. Al te vaak echter doet die minderheid dat niet. Stel jezelf maar eens de vraag wat jij doet als er boven jouw hoofd een beslissing is genomen waar je het niet mee eens bent. Samen met collega’s aan de koffiemachine eens goed vitten op de baas?, er wat sarcastische grapjes over maken?, gewoon verder doen zoals je altijd deed?, de machine laten sputteren en vertragen en zo aantonen dat het nieuwe idee niet werkt?, of staken? Het is een greep uit de reacties die we vaak zien in veranderingsprocessen. We noemen het de sabotagelijn die aan het werk gaat. Het is een vorm van inzet die mensen tonen om wat zij waardevol vinden niet zomaar verloren te zien gaan. Soms wordt het ook wel weerstand genoemd en kijken we daar vooral negatief naar, gaan dat willen ombuigen of de tijd dit laten helen. Niets is minder waar. Een veranderring is niet duurzaam als we niet stil durven staan bij de wijsheid van de minderheid.

Dit is de les die Deep Democracy ons leert. Gisteren, tijdens GoesTHing in Thee en Taart, inspirerende huiskamerbijeenkomsten, heb ik mijn inzichten, enthousiasme en eerste ervaringen met deze methode gedeeld met de deelnemers. Ik vertelde over de oorsprong van de methode, de grondleggers van dit gedachtengoed en de kundige trainers van dit moment. We experimenteerden met enkele werkvormen uit de methode. Wat deelnemers aangaven na deze bijeenkomst was “de vraag stellen alleen al naar wat de minderheid nodig heeft om mee te gaan met dit besluit, is een nieuwe en inspirerende vraag”. En hoe eenvoudig in zijn concept ook, deze vraag is inderdaad revelerend. En brengt in groepen heel wat te weeg. We gaan niet zomaar voorbij  aan mensen met een andere mening. Ook en vooral omdat we ervanuit gaan dat die mening, dat gevoel of algemener die rol ook groter is dan het individu dat de rol verwoordt. Die rol leeft in de groep en moet beluisterd worden om een kwalitatief goede beslissing te nemen. Verschillig zijn is een sleutel in dit proces. Op de loer liggen voor de li in LALALAli. De stem van de minderheid willen horen. De gestructureerde methode van Deep Democracy, ondertussen werkzaam in 20 landen, helpt ons hierbij.

Het onderliggende gedachtengoed bevat een paradigmashift in het kijken naar groepen. Als we uit de vicieuze cirkel willen breken in teams waar bv. al jaren zaken vastlopen door onderhuidse conflicten tussen mensen, als een organisatie een omslag moet maken, als we op samenlevingsniveau andere gedragingen van mensen wensen, dan heb ik in deze methode heel wat inspiratie gevonden om aan de slag te gaan met mensen, met organisaties en in het rijke weefsel van ons samenleven. Van vicieuze naar virtuoze cirkels. Door het conflict niet meer uit de weg te gaan, maar aan te gaan. En dit is zeker in het begin erg ongewoon. De methode vertrekt al van een aantal principes die ongewoon in de oren klinken: niemand heeft het monopolie op de waarheid; we gaan het conflict aan om van elkaar te leren; we blijven in verbinding met elkaar. Terecht stelde de groep gisteren de vraag of dit premissen zijn in zo’n proces  en stelden we vast dat deze premissen zeker niet in alle situaties aanwezig zijn. Denk maar aan politieke debatten, aan vechtscheidingen, aan… En zo zet het onderwijzen mij ook weer aan tot leren  - zie het oude Chinese spreekwoord: ‘Je leert door te onderwijzen’-. Ik ga me verder verdiepen in deze vraag en neem ze zeker ook mee naar de volgende Verdeep Democracy, supervisiebijeenkomsten voor practitioners van de Deep Democracy methode waar ik aan deelneem. We oefenen er de werkvormen in en verdiepen onze inzichten, vaardigheden en vooral ook houdingen.

Als facilitator van deze processen zijn drie metaskills belangrijk: neutraliteit, compassion en superluisteren. Daar haakten de deelnemers ook op aan . De drukte van deze tijd maakt dat luisteren naar elkaar erg onder druk staat. Het lijkt efficiënter om voorbij te gaan aan mensen die tegenpruttelen, een andere stem laten horen of weerbarstig zijn; niets is minder waar. Want je zet die sabotagelijn weer aan de gang. Deze metaskills zijn belangrijk voor ieder die in de samenleving zijn rol goed wil vervullen, met name zij die leidinggevende functies opnemen. Als je bereid bent te luisteren naar de meningen, gevoelens en ideeën van de mensen in je team en er echt mee aan de slag gaat, zal dat team veel beter gaan functioneren. Soms volstaat het om boven de waterlijn aan het werk te gaan, met alles wat in het bewuste van de groep aanwezig is. Dat vraagt even vertragen om daarna te versnellen en te verdiepen. Je verzetten tegen de maalstroom van het leven.  Die gedachte vinden we ook terug bij belangrijke denkers van deze tijd zoals filosofe Joke Hermsen, transitiedenker Harold Welzer, maar ook in het dagelijkse leven met slowfood en mindfullness,... Het gaat ook over aandacht, presentie, in het moment zijn.
Soms moet je onder de waterlijn duiken en de wijsheid uit de onderstroom halen waar er soms kleine vissen en grotere haaien dat werk bemoeilijken.  Daar komt de benaming ‘deep’ ook vandaan, we gaan met dieperliggende patronen bij mensen en in groepen aan de slag. Als leidinggevende is het op zo’n momenten fijn beroep te kunnen doen op een facilitator. Liefst eentje met knowhow van Deep Democracy. Een aanrader!

Ben je geprikkeld en wil je graag ook eens uitgenodigd worden op deze GoesTHing in Thee en Taartbijeenkomsten? Er zijn er nog 5 gepland in 2015. Stuur me dan een mailtje.

Ben je op zoek naar een facilitator voor een veranderingsproces of omdat er conflictstof zit in je team of organisatie, of tussen twee mensen, contacteer me dan. Ik ben Deep Democracy Practitioner en Let’s Talk practitioner –in-opleiding. We kijken en luisteren eens samen. 

Charlie en Marie

Vorige week was ik op zoek naar Hay Doun, het Armeens CultureelCentrum. Net op de avond dat er veel commotie was in Brussel naar aanleiding van huiszoekingen en arrestaties in terrorismedossiers. Bij de plaatselijke bakker wilde ik de weg vragen. Het gesprek van de avond met de aanwezige klanten ging erover dat het verschil moslims en terroristen gemaakt moest worden en ook stelde men zich de vraag of het geloof hier nu wel of niet mee te maken had. “De islam is een vredelievende godsdienst“ was de conclusie en toen wendde men de blik naar mij, “wat wenst u van ons?” en ik werd vriendelijk de weg gewezen.

Ik ging die avond luisteren naar een grande dame in de wereld van transcultureel hulpverlenen: Marie-Rose Moro. In de zaal zaten een honderdtal mensen, hulpverleners van verschillende disciplines en ook ouders en kinderen uit de Armeense gemeenschap. Marie-Rose Moro was door hen uitgenodigd en al gauw bleek hoe die link was gelegd. Na de aardbeving in Armenië werden de fysieke wonden geheeld door Artsen zonder Grenzen. De bevolking schreeuwde echter ook een nood uit voor zorg aan de wonden van het hart, het psychisch lijden. En Moro kwam ter plaatse en heeft ondertussen mensen opgeleid en een centrum uit de grond gestampt, waar het psychisch lijden van de Armeense gemeenschap een plaats krijgt, niet alleen de trauma’s na de aardbeving, maar zeker ook de trauma’s na de genocide die vaak nog generaties lang blijven doorwerken. Marie-Rose Moro's benadering gaat ervanuit dat de culturele dimensie noodzakelijk is om mensen op psychologisch vlak te ondersteunen. Tijdens de avond spraken we over de noodzaak, het waarom en hoe van de overdracht van culturele waarden en hoe ouders en kinderen dit beleefden. Marie-Rose Moro deed steeds een inbreng vanuit haar eigen praktijk en aanvullend werden er getuigenissen voorgelezen van ouders en kinderen. Mooi om horen hoe soms de woorden van Moro letterlijk in de citaten van de getuigen terugkwamen. Het was zo herkenbaar voor velen. Je voelde de emotie bij tijden zinderen door de zaal. We spraken over het belang van moedertaal als de taal van de emoties en dus ook de taal bij uitstek om je kinderen in op te voeden. Een moeder vertelde hoe ze bij de geboorte van haar eerste kind plots wiegeliedjes in het Armeens begon te zingen en hoe dit de aanleiding is geweest voor haar om taallessen te gaan volgen. Een andere interessante vraag in het kader van intercultureel opvoeden was ook of en wat je vertelt aan je kinderen over migratie. Een aandoenlijk verhaal werd verteld over een jongetje dat naar de bib gaat op zoek naar een avonturenroman. De bibliothecaris helpt hem zoeken en vinden en besluit wanneer het jongetje afscheid neemt met de woorden ‘het is geen wonder dat jij graag avonturen leest, je ouders zijn avonturiers.’ Deze bibliothecaris is voor dit jongetje een belangrijke passeur om het met de woorden van Moro te zeggen, hij is een bruggenbouwer tussen de twee werelden die het jongetje moet verenigen als hij zich als migrantenkind wil handhaven. Die positieve perceptie op het migratieverhaal van zijn ouders uit de mond van iemand die behoort tot de dominante meerderheidsgroep blijkt een kentering in het verhaal van deze hele familie. Als bibliothecaris, leerkracht, huisarts kunnen wij die rol van passeur spelen door in de ontmoeting het ouderlijk milieu en de waarden te erkennen en tegelijkertijd toegang te geven tot het nieuwe en andere. En daarin faciliteren van het loyaal zijn aan beide systemen, zodat het kind zijn eigen koers kan gaan varen.

Moro zette de avond echter in met een ander verhaal, een verhaal waar zij net even was uitgestapt: alle commotie in Parijs rond de aanslagen. Zij had als psychiater de biografieën onderzocht van de daders van de aanslagen. En haar conclusie luidde dat zij voorbeelden waren van waar het in de culturele overdracht van waarden misloopt. Ouders geven onvoldoende hun waarden door, omdat ze ofwel zelf niet klaar zijn met het verhaal van hun migratie of ten onrechte denken de kinderen daar niet mee te moeten belasten. Op school  en in de omgeving van de jongeren vindt er ook culturele overdracht plaats. Vaak andere waarden en normen dan deze die thuis worden voorgeleefd. Op zich al verwarrend, maar jongeren zijn zeer flexibel als ze zich maar ergens veilig en gehecht weten. Thuis en in de ontvangende samenleving. Aan de kant gezet op school door het watervalsysteem en op de arbeidsmarkt, keren ze zich af van de ontvangende samenleving. Ze lossen de touwtjes, beide touwtjes en gaan op zoek naar een eenvoudiger houvast. Dat vinden ze in een verhaal als dat van IS. Waar Marie-Rose Moro over zegt ‘het gaat hier niet meer om religie (want dat is iets van mensen verbindt), maar om een ideologie’. Een ideologie die hen leert 'qu'on peut tuer avec on n'est pas d'accord'.  Deze jongeren kennen hun moedertaal niet, hebben geen toegang tot de symbolische wereld van hun etnische gemeenschap. Tegelijkertijd voelen ze zich geen deel van de samenleving. Dus zoeken ze hun 'broeders' elders. Een belangrijke toevoeging voor mij toch op wat ik die week al gehoord en gezien had aan reacties.

Er is veel gezegd en geschreven over alles wat er gebeurd is de laatste dagen na de aanslag op Charlie Hebdo. Wijze woorden, maar ook veel bashing en haatpraat. Ik voeg er nog dit aan toe. Want de massale opkomst aan mensen die van zich lieten horen gaven me een dubbel gevoel. Enerzijds zag ik er een omslagpunt in, mensen die inzien dat deze samenleving in transitie is en dat we moeten leren leven met de superdiversiteit. Anderzijds vreesde ik ook wie er allemaal meeliep en hoe mensen er werkelijk over dachten. Grote verdedigers van rechten en principes zijn immers niet allemaal door hetzelfde idealisme en engagement gedreven. Er kan ook een ideologie achter schuilen van het  grote gelijk. Manifestaties werden dan ook gekleurd vanuit verschillende posities. Waar de enen opkwamen voor verdraagzaamheid en een warme samenleving, voeren anderen vooral onder de vlag van de vrije meningsuiting.

Een belangrijk recht. Vrijheid van meningsuiting houdt in dat ieder dat recht heeft op het uiten van zijn mening zolang het de ander niet schaadt. Die belangrijke toevoeging dreigen we wel eens te vergeten. Arzu Merali, Brits mensenrechtenactiviste zegt hierover: “Er is iets mis als vrije meningsuiting een exclusief instrument wordt en het gebruikt wordt om minderheden te doen zwijgen. Het moet een instrument zijn dat voor iedereen betekenisvol is. “

Zo leidt meningsvrijheid ook tot het exposeren van verschillen en sommigen van die verschillen lijken onoplosbaar. Kunnen we leven met dit verschil? Meer nog, worden we er als mensen en als samenleving wijzer van om te leven in en met verschil? Dat lijkt mij een belangrijke vraag die overblijft in dit hele gebeuren. Hoe geven we een samenleving vorm waarin mensen van elkaar verschillen alleszins in normen en gedrag en misschien ook in (de priorisering) van waarden? Met respect voor elkaar en met meer dan verdraagzaamheid, maar eerder een zorgzaamheid om elkaar. Sultan Balli, psychologe met Turkse roots, noemde het onlangs in een lezing integratietransformatie, de metamorfose die elke burger van deze samenleving moet en zal ondergaan in het licht van aanwezige verschillen tussen mensen in die samenleving. Het gaat om samen vormgeven aan een samenleving, een samenleving die van ‘ons’ is. Arzu Merali legt daar de vinger op de wonde, wanneer ze zegt: “Laat ons eerlijk zijn, geen enkele overheid stelt de vraag wat Europees burgerschap betekent als je een andere huidskleur hebt of een andere religie aanhangt dan de meerderheid.” Daar ligt een uitdaging als antwoord op wat gebeurde.

Eén van de antwoorden op het blijven dialogeren en niet gewelddadig worden terwijl we leven in verschil, heb ik gevonden in de methode Deep Democracy, beslissen met de stem van de minderheid.  Wil je daar graag meer over weten: kom dan op 28/1 naar GoesTHing in Thee en Taart, een informele huiskamerbijeenkomst waarop ik mijn inzichten, enthousiasme en eerste ervaringen met deze methode met je deel. Krijg je hier graag een uitnodiging voor: mail me dan op info@goes-thing.be.

Wintertijd

Een sprankelend begin van 2015!, dat wens ik alle lezers van deze blog. De afgelopen weken verliepen in een ander ritme door de winterse kou en de tijd van vieren met familie en vrienden. Het schrijven liep door, vooral in mijn hoofd en weinig op papier. Alhoewel...heel wat kattebelletjes op rekeningen en treinkaartjes zitten in mijn tas. Tijd om ze eens op te diepen? Een fotoverslag.

Natte sneeuwdagen, net voor Kerst. We genieten deze week van vier optredens: drie van onze dochter, eentje van Arsenal. Telkens valt me het plezier op van zingen en musiceren. De energie die het teweegbrengt bij de uitvoerders en bij de toehoorders. Arsenal vertelt in zijn voorstelling een intrigerend verhaal over hoe in Japan mensen omgaan met de shock die de tsunami er veroorzaakte niet alleen in de zee maar vooral in vele levens van mensen. Mij boeit de vraag hoe Arsenal in dit verhaal terechtkwam. Fascinerend is hoe hun muziek strookt met een de heel andere culturele setting waarin het verhaal zich afspeelt. Een  beklijvende synergie!

Regendag, Antwerpen, MuHKA: mijn kids en ik ontmoeten er Panamarenko, zijn beelden, zijn woorden en hemzelf, althans gefilmd en geïnterviewd. Wat ons bijblijft is de passie van deze man die spreekt uit zijn ogen, zijn gedreven spreken en zijn gehaast geschrift. Is hij nu wetenschapper of kunstenaar? Beide groepen bekritiseert hij. Hij doet zijn eigen ding. Vaak ook het ontwerpen van dingen die ingenieus zijn en vooral niet werken. Hij is zelf het trotst op zijn kiekens, één van zijn laatste creaties "Gewoon omdat ze kieken zijn".

Zonnige winterdag, Oostende, de Zee: een tentoonstelling en hommage aan Jan Hoet op diverse locaties in Oostende. Onze eerste stopplaats is aan de mosselpot. En meteen duiken de vragen op van onze kritische pubers, die we al veel te vroeg naar hun zin uit hun bed haalden voor een dagje (Mu)Zee. Is dit nu kunst? Waarom wordt iets kunst of niet? En samen komen we tot de conclusie dat het verschil maken als kunstenaar zit in het originele idee, in iets voor de eerste keer op een heel andere manier doen. Een meteen gaan de puberbreinen aan de slag met hoe zij een verschil kunnen maken en hun naam zouden kunnen vestigen in de annalen van de geschiedenis. Even snel komt het inzicht dat het dus toch niet zo simpel is, die kunst. We staan vol bewondering te kijken naar het kunstwerk maar ook het artisanale meesterwerk van Wim Delvoye, Nautilus.

Een heerlijke strandwandeling  brengt ons nog in de Thermae Palace en het Ensorhuis waar we heel wat pareltjes ontdekken en vooral ook de verschillen ontdekken in wat we mooi, leuk, interessant vinden en hoe we daar naar kijken en mee omgaan. Terwijl de zon al daalt achter de skyline van Oostende, nemen we het overzetbootje, op weg naar een locatie in de Volvogarage die net iets te ver stappen blijkt. Zo komen we wel terecht in de oude visserijgebouwen. Waar prachtige foto's hangen van de verweerde gezichten van oude vissers. We worden er even stil van.

En de foto van deze meneer is mee naar huis gegaan. Pascale Marthine Tayou maakte speciaal voor deze tentoonstelling 3 werken. Eén ervan is getiteld 'Gentse strop'. De van oorsprong Kameroenese kunstenaar houdt zich bezig in zijn werken met het thema identiteit. Hij creëert installaties waarin hij sociale werkelijkheid mixt met elementen uit oude volksculturen. Hij woont en werkt in België, meer bepaald in Gent. Net als Jan Hoet, beschouwt hij zichzelf als een echte -ingeweken-Gentenaar. Deze affiche met een verwijzing naar de Gentse stroppendragers probeert hij te verspreiden over heel Oostende. En dus ook aan een Mechelse muur prijkt hij ondertussen.



Met dank aan mijn gezin voor de foto's en gedeelde ervaringen en impressies!

Ontdooid

Helemaal warm geworden vanmorgen na de eerste sneeuwval door een huiskamerbijeenkomst onder de titel GoesTHing in THee en Taart. 12 dames namen plaats in de zetels en dialogeerden twee uur lang over hoe we diversiteitsbeleid in tijden van krimp en krapte toch de broodnodige versnelling kunnen geven. Aanleiding was een paper die Gunilla De Graef schreef als afsluiting van haar jaaropleiding aan de Antwerp Management School. Ze begon aan deze opleiding na een hele carrière in diversiteitssettings en -thema's, vanuit het inzicht dat om werkelijk verandering teweeg te brengen je ook de managers aan boord moet hebben. Wat zou het betekenen als we het thema diversiteit in hun taal en in hun tools kunnen brengen? Dit bracht haar heel wat creatieve ideeën op. Gaande van paars organisatiedenken -wat een toeval, kijk naar de kleur van mijn logo :-)- over jobs vormgeven vanuit I-deals, tot gestretchte stakeholderanalyses. Teveel om in deze blog te herhalen. "Super, leerrijk, doet nadenken", zei een deelnemer. En ook "verrassende nieuwe vragen vanuit business en economische meerwaarde". Eens temeer blijkt dat de kruisbestuiving van leefwerelden opbrengt. Enten op elkaars modellen en werkwijzen zorgt ervoor dat er verankering plaatsvindt. Dit maakt op zijn beurt dat in tijden waarin zogenaamd 'softe' thema's onder druk komen te staan ze eigenlijk onuitwisbaar zijn geworden want behoren tot je kernactiviteiten zoals professioneel handelen, kwaliteitszorg of HRM-beleid. Die inclusieve aanpak blijft de horizon, zo legde ook Gunilla uit, vanmorgen. We mogen naast deze inclusieve aanpak niet vergeten dat soms categoriale en bijzondere ingrepen nodig zijn. Of zoals een deelneemster het verwoordde: het zou zo leuk zijn als iedereen met diezelfde bic zou schrijven maar af en toe moeten we toch de fluostift nog even benutten. Opnieuw dus en/en denken, met vooral in het hoofd een lange termijn perspectief, een horizon van versmelting, om het met de woorden van Gadamer te zeggen.

Eén van de manieren om in organisaties daar rond te werken, is om rond prangende vragen, ideeën of uitdagingen lerende netwerken op te zetten. Ook hier vonden Gunilla en ik elkaar. We hebben samen een atelier rond lerende netwerken opgezet en daaruit groeide ook het recentste e-boek Lerende netwerken dat je op mijn website kan vinden. Lerende netwerken zijn een superboeiende methodiek, die -mits goede begeleiding- resultaten kan opleveren waarbij de transfer naar de werkplek gemaakt wordt tijdens het proces zelf. Het is een sterkte van deze methodiek die je niet via training kan bekomen. Coaching kent deze kracht ook maar heeft dan weer als nadeel dat het vaak in een 1 op 1 setting is, terwijl je in een lerend netwerk de kracht van meervoudige identiteiten van mensen in een groep kan gebruiken om ook in multiperspectief naar je thema te kijken. Wil je er meer over weten? Lees het e-boek!

Een andere reactie die ik kreeg op dit Goesthinginitiatief luidde als volgt: "Heel tof, inspirerend, fijn om mensen te ontmoeten die ik anders niet zo snel zou ontmoeten, mooi evenwicht tussen input en groepsgesprek". Net dat was ook één van de krachten die Gunilla zo mooi benoemde als the strength of weak ties, Of wat we in permacultuur benoemen als de rijkdom die in de randen groeit. We hadden het erover en tegelijk gebeurde het deze ochtend in realtime. Dat is toch wel krachtig.

En om te besluiten ga ik even terug naar de titel. Daar begon deze ochtend mee: ik refereerde naar 3 december, de Internationale dag voor Personen met een Handicap en de dichtbundel die ter gelegenheid van deze dag uitkwam en waar Mustafa Kör het titelgedicht voor schreef. Hij verwoordde mooi wat ook mijn streven is als ik rond verschil werk in coaching en training: enerzijds de hoop dat vooroordelen en stigma's wegsmelten, anderzijds de nijpende noden van een bevolkingsgroep niet in de diepvriezer stoppen. In deze superdiverse samenleving is die tweevorkige inzet meer dan noodzakelijk. of zoals Pat Parker het ooit verwoordde:

"Het eerste wat je moet doen, is vergeten dat ik zwart ben. Ten tweede mag je nooit vergeten dat ik zwart ben."

Met andere woorden: een geslaagd initiatief dat ik in 2015 zeker verder wil zetten. Wil je hiervoor graag uitgenodigd worden, stuur me dan een mailtje op info@goes-thing.be.

Revolte onder de radar

Vorige week dook ik samen met 105 studenten onder in de superdiverse wereld van Antwerpen. Lezingen, workshops, stadswandelingen en praktijkbezoeken nodigden uit tot het ontwikkelen van interculturele competentie. Een competentie die zij meer dan ooit zullen nodig hebben in hun later beroepsleven. Als afgestudeerden in de Toegepaste Psychologie komen zij terecht in kleurrijke scholen in CLB’s, op gemixte werkvloeren en in diverssensitieve eerstelijnshulpverlening. Op het einde van de week gaven de studenten aan dat ze geleerd hadden vooral op 3 componenten van interculturele competentie: veerkracht , ontvankelijkheid  en multiperspectiviteit .

Woensdag was voor velen van hen een dag van uitersten in dit leerproces . De ochtend startte met een lezing door gastdocent Bleri Lleshi. Als hij een bewering hoort van onze beleids- of mediamakers gaat hij op onderzoek uit. Hij zoekt cijfers en bewijzen om gratuite meningen en stellingen te ontkrachten. Hij is een filosoof, onderzoeker maar ook een activist voor wie deze cijfers ook mensen zijn, met name de jongeren die hij ontmoet in Brusselen die (over) leven in deze superdiverse samenleving. Zijn scherpe analyse lokte heel wat reacties uit. Van oneenszijn, tot erg eenszijn, van gechoqueerd tot gecharmeerd. Bij de meesten bleef er ook een gevoel van machteloosheid over, merkte ik in de nabespreking met enkele studenten. De structuren en systemen die aan het werk zijn in onze samenleving botsen soms heftig op de goede intenties en inzet van burgers en professionals. Eén student stelde terecht de vraag ‘wat kunnen wij dan wel doen?’. De tijd ontbrak om hierop een gedegen antwoord te bieden, maar dat kwam naar mijn aanvoelen in de namiddag.

Met een groepje studenten ging ik op bezoek bij Al Ikram een organisatie die het opneemt voor de mensen die geen rechten hebben op hulp, voor zij die echt uit de boot vallen. Het initiatief werkt op vrijwilligers en met giften en is niet opgenomen in de gesubsidieerde hulpverleningssector. Veel hulpverleningsinstanties verwijzen naar hen door, omdat ze zelf geen antwoorden of aanbod meer hebben: van CAW over OCMW. Het initiatief is gestart bij Nordin Cherkaoui, die er nog steeds de drijvende kracht en bezieler van is. Met een broodkorst die hij gaf aan wie helemaal niets meer had, kon hij niet meer tevreden zijn en hij begon voedselpakketten uit te delen aan daklozen. Nu beslaat de werking zowel voedselbedeling als ook hup bij het invullen van papieren, taallessen, aanbieden van maaltijden, hulp bij het inrichten van een huis waar ook kinderen kunnen wonen, tot ondersteuning in de palliatieve zorg en het vervullen van een levenseindewens.  Elke dag kan je bij Al Ikram terecht. En dus ook die woensdag. Er werden regelmatig spullen binnengebracht door mensen. En er stonden ook mensen aan de deur. Beklijvend werd het toen een jonge vrouw met een kind van 2 kwam aankloppen. Het kindje huilde, van de honger en de kou. Een truitje werd tevoorschijn getoverd en ik bood de appel aan die ik nog in mijn tas had. Deze vrouw en haar kind slapen al 3 dagen op straat. Al Ikram probeert geld te verzamelen om haar enkele nachten op hotel te laten slapen om even te bekomen. Vandaar zal men op zoek gaan naar woonst, want naar de situatie waar ze vandaan kwam, wil ze niet meer terug: een gewelddadige man die haar terroriseerde. Als vrouw zonder papieren dan de beslissing nemen om te vertrekken, getuigt van veel moed. Een ander verhaal vertelt Nordin ons over een man die terminaal ziek is. De dokters bellen Nordin en zeggen dat hij nog 2 dagen te leven heeft.  De levenseindewens van die man?: zijn moeder, die hij al 20 jaar niet meer heeft gezien en die in zijn land van herkomst woont, nog één keer omhelzen. Nordin rijdt de komende 24 uur alle instanties af: de ambassade, de vliegtuigmaatschappij, hij praat zelfs persoonlijk met de piloot, hij zoekt een vrijwilliger die de man kan begeleiden. En het lukt. Het verdriet is natuurlijk enorm, maar ook vreugde klinkt in de stem van de moeder wanneer ze Nordin enkele dagen later belt om te zeggen hoe dankbaar ze is dat haar zoon in haar armen kon sterven. In het kleine kantoortje van Al Ikram wordt het stil en studenten pinken een traan weg. En dan komt de vraag: waarom doe je dit? En Nordin vertelt het heel eenvoudig: ik doe het goede in het leven voor mensen die nabij zijn, mijn buren en wie mijn hulp kan gebruiken. De slagzin van Al Ikram luidt: ‘Begin eerst bij je buren… en dan aan de Wereld.’ Het waren de laatste woorden die Nordins vader tegen hem sprak bij zijn overlijden. We ontmoeten een man met een missie, zoveel is duidelijk. Wat ik er vooral ook uit onthou is dat de mensen die zich voor dit werk inzetten de marges zoeken van wat kan, het toch elke keer weer voor elkaar krijgen, ervoor gaan ook al lijkt het onmogelijk. Dat vereist kracht, doorzetting en moed. En ook gewoon: doen, er niet alleen OVER praten. Op de laatste dag van onze lesweek hadden we een ontbijt in superdiversiteit; er bleef eten over. Enkele studenten namen spontaan het initiatief, belden rond en gingen het eten brengen naar een daklozenorganisatie in de buurt. Ook en soms vooral deze kleine gebaren hebben betekenis!

Ik koester de hoop dat de studenten van nu later als professional meestappen in deze  tekenen van revolte onder de radar, in deze uitingen van ware solidariteit met elke medemens. En deze opdracht voor een mens vind je terug over vele levensbeschouwingen heen. Ook jij hebt de kans om jouw persoonlijke speelruimte te benutten en het ‘goede’ te doen, om je menszijn te tonen in je professie.

We maken deel uit van het Midden-Oosten

Op 22 oktober hadden we een interessant gesprek met Tine Danckaers van MO*. Ik nodigde haar uit als gast op de eerste GoesTHing in Thee en Taart. Dit zijn informele huiskamerbijeenkomsten die inspirerend willen zijn voor al wie interesse heeft in verschil in samenleven en samenwerken. Thema van deze bijeenkomst was de Arabische wereld die in brand staat en hoe dit ook onze samenleving niet onberoerd laat. Tine wierp een blik op de bronnen van conflict in deze woelige regio. Naast de gekende framing als sektarisch conflict en het fundamentalisme, ging ze uitgebreid in op de gevolgen van de kolonisatie voor deze regio. Dit is zeker een ondergewaardeerd perspectief, ontdekten we samen met haar als we op die manier keken naar de evoluties in Irak, naar de positie van de Koerden, naar een land als Libië. Economische factoren spelen natuurlijk ook een rol. De oliebelangen op kop. Maar ook de werkloosheid en uitzichtloosheid voor jongeren meer specifiek waren zeker aanleiding tot de Arabische Lente en spelen nu ook mee in de mobilisatie van strijdkrachten. En zo belandden we op onze tweede gespreksthema. Jongeren die van hieruit vertrekken. Hebben we hier als samenleving een verantwoordelijkheid in en welke? Moeten we hen beter informeren, sensibiliseren. En vooral: hoe kunnen we werken aan een beter toekomstperspectief voor deze jongeren hier zodat ze niet hun heil gaan zoeken ginds. Dit onderwerp maakte heel wat verhalen los ook bij de andere gasten aan de theetafel. De schrijnende situatie in een Molenbeekse school, de povere didactische middelen die ingezet worden in onderwijs voor meertalige kinderen, de besparingen op jeugdwerkers en buurtwerkers in Mechelen, Vilvoorde en vele andere steden en gemeenten zijn allemaal stukjes van de puzzel, die ons die ochtend meer en meer deden beseffen hoe wij deel uitmaken van wat er nu in het Midden-Oosten gebeurt. Voor vele jongeren rondom ons is dit hun wereld en staan zij vaak rechtstreeks in contact met jongeren die daar volop aan het strijden zijn. Voor een ideaal, voor een andere toekomst, of uit fatalisme. De zorg om deze jongeren is een zorg van ons allen. Weloverwogen keuzes maken hier om een samenleving uit te bouwen waar iedereen zijn plek heeft, is de beste manier om mee te werken aan vrede ginds. Naast noodzakelijke interventies om mensen te beschermen, kwamen we dankzij Tine ook vooral tot het inzicht dat er ruimte moet gemaakt worden om ginds tot gesprek te komen. Geen door het Westen opgelegde perspectieven op democratie, geen manipulatie van uitslagen van vrije verkiezingen of afwijzing van de nood aan zelfbestuur. De rol die wij vanuit het Westen hoogstens kunnen spelen is om deze gesprekken te faciliteren. Al te vaak draaide dit in het verleden uit op orde op zaken zetten vanuit een etnocentrische bril. En dat opnieuw zet kwaad bloed bij mensen hier die zich verbonden weten met minderheidsgroepen ginds. Onze wereld is interconnected. Meer dan ooit.

Wil je ook graag uitgenodigd worden voor dit event? Stuur me dan een mailtje. De volgende GoesThing in Thee en Taart zal doorgaan op 3 december.

Fanny

Nee aan nog meer tijdsdruk!

Gisteren stemden 54% van de Mechelaars tegen wijzerplaten aan de toren. Ik was één van de neestemmers. Naast een andere top drie als het gaat over noden in onze stad, denk ik dat mijn belangrijkste argument cultureel is. Het gaat over de Westerse maner van omgaan met tijd en de enorme tijdsdruk die aanwezig is in onze samenleving. Voor sommige mensen een ziekmakende tijdsdruk. Het aantal burnouts neemt schrikbarend toe. De controle verliezen op het gebruik van eigen tijd en tijd voor zelfzorg zijn twee belangrijke elementen hierin.  Het leek me gepast om deze fetish van tijd niet nog nadrukkelijker aanwezig te laten zijn in onze stad.

Tijdens trainingen lees ik soms een stukje voor uit het boekje de Papalagi. Het zijn redevoeringen van een Zuidzeeopperhoofd wanneer hij voor het eerst een Europese stad bezoekt. Hij zegt: "Er zijn in Europa maar heel weinig mensen die werkelijk tijd hebben. misschien wel niet een. Daarom draven de mensen door het leven, als een weggeslingerde steen. (...) Ik geloof dat de tijd hem ontsnapt als een slang uit een natte hand, juist omdat hij hem teveel vasthoudt. Hij laat de tijd niet tot zich komen. Altijd jaagt hij hem met uitgestrekte handen na, hij gunt hem de rust niet zich uit te strekken in de zon. Maar de tijd is stil en vreedzaam en heeft de rust lief en ligt graag stil op de mat. De Papalagi heeft de tijd niet herkend en mishandelt hem met zijn ruwe gebruiken. (...) Zo hangen er grote en zware tijdsmachines boven aan de hoogste huizengevels, zodat ze van ver kunnen worden gezien. Wanneer een deel van de tijd voorbij is, begint de machine te schreeuwen, een geest slaat tegen het ijzer in haar hart. Wanneer een deel van de tijd voorbij is, ontstaat er in een Europese stad een geweldig gedruis en lawaai." Een interessante spiegel!

De tijd is ook een interessant gespreksonderwerp tijdens coaching en net daar kunnen we de meerwaarde van culturele oriëntaties ten volle benutten door even te kijken of de al ingeslepen denkbeelden die we hebben over tijd ons niet gevangen houden. We leren er flexibel om te springen met tijdsoriëntaties en die gepast inzetten in verschillende contexten. Misschien ben ik wel gebaat met multitasken en een polychroon tijdsgebruik in mijn gezin, maar niet op mijn werk, waar de taken best één voor een afgewerkt worden? Leer ik vooral uit het verleden en hoe kijk ik naar de toekomst? Welke plaats heeft hier-en-nu leven en genieten? Ben ik de hele tijd bezig de zo schaarse tijd te delen en te verdelen zodat er op het einde van de dag alleen een bekaf persoontje overblijft of zie ik tijd als iets overvloedigs, wat vandaag niet kan, doe ik morgen wel? Hoe kan een andere kijk op tijd druk van de ketel wegnemen? Boeiend toch, om daar vanuit een ander referentiekader eens naar te kijken. Oost-West, men-vrouw. We hebben veel van elkaar te leren!

Laat ons elkaar als mensen met verschillende culturele referentiekaders ontmoeten beneden in de straat en niet heel hoog ons blind staren op die wijzerplaat aan de toren.

Fanny