Nieuw boek op komst

Deze prachtige bookartfoto zegt precies hoe ik me voelde tijdens het schrijfproces deze zomer. Ik schrijf momenteel aan een boek over Deep Democracy, een methode voor inclusieve besluitvorming en conflictresolutie. Ik geef trainingen en begeleid mensen en/in organisaties met deze methode. Ik heb dus heel wat materiaal verzameld: kennis, werkvormen, praktijkervaringen en ideeën die uit dit werk voortvloeien. Zoals de draak die verschijnt vanuit de letters en de pagina's. Het wordt meer en groter en je begint je ook vragen te stellen terwijl je schrijft. Bijvoorbeeld de vraag of deze methode wel sterk genoeg is om het op te nemen tegen de vele uitdagingen van de wereld vandaag? Want soms voel je je eerder als die kleine strijder die het opneemt tegen de draak. Of is het samen met de draak? Het volgende stukje uit mijn boek gaat hierover. Het is getiteld 'De wereld staat in brand'. En het begint met een citaat van Arnold Mindell.

“It’s up to us. We can avoid contention, or we can fearlessly sit in the fire, intervene and prevent world history’s most painful errors from being repeated.” - Mindell

Wereldwerk is proceswerk toegepast in kleine en grote groepen, gemeenschappen en organisaties, internationale meetings en gebeurtenissen en problemen met planeet aarde. Voor Mindell is het duidelijk: organisaties, gemeenschappen en naties die vandaag en morgen nog willen overleven, zullen diep democratisch moeten functioneren: iedereen en alles telt mee. 
Met het woord ‘diep’ in deep democracy beoefenen we een vorm van inspraak en participatie die dieper en verder gaat dan de meerderheidsdemocratie, omdat we de minderheidsstemmen mee in rekening brengen. De tweede betekenis van diep schuilt hem in het materiaal waarmee gewerkt wordt. Niet alleen rationele argumenten, maar ook onze emoties en andere gewaarwordingen mogen ingebracht worden en zijn zelfs noodzakelijk om tot fundamentele antwoorden te komen.  Mindell geeft een interessant voorbeeld van een ongewone synergie: de noodzaak van een samenwerking tussen vredesinstituten en gezondheidsonderzoekers. Hij ziet immers parallellen tussen lichaamssymptomen/ziekten en structurele problemen in onze wereld. Hij zegt: de twee belangrijkste wereldproblemen vandaag zijn onderdrukking en uitbuiting. De twee belangrijkste welvaartsziekten zijn hartproblemen en kanker. Onderdrukking en cardiovasculaire problemen hebben met elkaar gemeen dat ze beiden de circulatie verhinderen. Uitbuiting en kanker hebben met elkaar gemeen dat een deel van een menselijk of sociaal organisme leeft op kosten van de ander. Ons hiervan bewust worden kan innovatieve en inspirerende inzichten bieden. 

In de Deep Democracyprocessen die ik al begeleidde in organisaties, merk je vaak ook dat we komen tot onverwachte inzichten en connecties tussen problemen die eerder niet werden opgemerkt. Dit holistisch en verbindend werken is typerend voor Deep Democracy! En net dat kan de wereld vooruithelpen op dit moment.

Als we democratie echt au serieux willen blijven nemen, dan moeten we ons afvragen hoe we meer ruimte kunnen geven aan verschil. Vanuit het Westen geven we vaak hoog op over onze democratische principes en waarden, maar als we eerlijk zijn moeten we misschien stilaan toegeven dat de manier waarop we democratie zijn gaan invullen wel op zijn laatste benen loopt, dat het model aan slijtage onderhevig is. Ik zou geenszins willen pleiten dat samenlevingen in verandering zomaar klakkeloos dit model zouden overnemen. En je ziet ook dat waar daartoe een poging wordt gedaan al snel een dictatuur het weer overneemt. Zoals in enkele staten na de Arabische Lente. Zeker, er speelde mee dat mensen na jarenlange onderdrukking misschien niet klaar waren om hun stem te laten horen, maar wat ook meespeelde is dat het huidige model van democratie te weinig speelruimte liet om te passen op wat er zich afspeelde in deze samenlevingen in verandering.

Het Griekse woord democratie betekent letterlijk de macht aan het volk. Maar de grote vraag is natuurlijk wie ‘het volk’ nog is. Zijn dat de mensen die een bepaald grondgebied bewonen, of alleen de mensen die legale verblijfspapieren hebben in dat grondgebied? Zijn dat de mensen die in hun natiestraat wonen of ook de mensen die buiten die natiestaat leven maar wel de nationaliteit delen? Zijn dat alle mensen of alleen zij boven de 18 jaar? Zijn dat alle stemgerechtigden of is er stemplicht? Kiezen we voor volksvertegenwoordigers of hebben we in feite een particratie die heerst?

In een samenleving die zo in verandering is -en dit is wereldwijd het geval-, door migratie, door een geglobaliseerde economie en door de invloed van multimedia is het oude begrip aan een nieuwe invulling toe. En hebben we dringend nood aan nieuwe praktijken. 

Er is immers geen tijd te verliezen, zoals Naomi Klein schrijft in haar boek No Time. Er is op dit moment een geweldige kans om te werken aan een rechtvaardigere wereldorde door en met het aanpakken van de klimaatuitdaging. Klein stelt dat politici het niet gaan doen, zij nemen het niet op voor de burgers en ook de economische actoren blijven reageren op shocks met maatregelen die de crises vaak alleen vergroten en eropuit zijn vooral de 1% rijken nog rijker te maken. Als we echt iets willen veranderen, zal het van onderuit moeten komen. Klein pleit voor een volksbeweging, die van het klimaat een crisis maakt! Apartheid was immers ook geen probleem tot anti-apartheidsbewegingen opstonden, seksisme was geen probleem tot feministen opstonden, rassendiscriminatie was geen probleem tot Rosa Parks bleef zitten in de bus. We hebben mensen nodig die hun stem durven laten horen. En die een visie en praktijk hebben die een beweging vorm kan geven.

Barack Obama zie hierover: “Verandering zal niet komen als wij wachten op een andere persoon of een andere keer. Wij zijn degenen waar we op hebben gewacht. Wij zijn de verandering die we zoeken.”

En wie zal om deze verandering vragen? Veel kans dat dit niet de blanke witte man, middel- tot hoogopgeleid is. In deze kringen vind je het meest klimaatsceptici en een groeiend aantal nationalisten tot rechts-extremisten. Het is een wit privilege om dit te zijn, zou je kunnen stellen. Zij kunnen zich door hun sociaal-economische positie beter beschermen (denken ze) zowel tegen klimaatverandering, als tegen armoede. Maar vooral: zij hebben zoveel te verliezen bij een andere economie. Deze groep heeft een grote systeemrechtvaardigende neiging omdat ze veel machtsposities bezetten nu. 

Het vervolg kan je lezen in het boek dat uitkomt... ergens in november! 

16 tips om een verschil te maken in 2016

Superdiversiteit is realiteit en de klimaatopwarming wordt niet meer genegeerd. Zover zijn we zeker gekomen in 2015. Maar ook: de wereld bloedt, er zijn nog nooit zoveel mensen op de vlucht geweest, de natuur is weer heel wat schatten kwijtgeraakt, de armoede in eigen land piekt. Op ‘het beleid’ wachten om een verschil te maken in 2016 kan je doen, maar werkt vooral verlammend. In de volgende 16 tips lees je wat je zelf alvast kan gaan doen. Het is niet de eerste keer in de geschiedenis dat we zien dat de verandering van onderuit komt. Power to the people. Doe jij mee?

1.       Ga in 2016 resoluut voor 1 op 21. Van de 21 maaltijden die je eet, is er slechts één waarbij je vlees eet. Dat is een verhouding die de wereld aankan. Te hoog gegrepen? Begin dan alvast met donderdag veggiedag. Want vegetarisch eten is CO2 besparen.

2.       Fietsen voor vrede. Fietsen is niet alleen goed voor je gezondheid, je bespaart er economisch heel wat mee en het is plezant. Er is nog een extra reden om te fietsen dit jaar. Als we met zijn alleen winnen aan fietskilometers, winnen we ook aan olieonafhankelijkheid. En dat kan in deze wereld voor meer vrede zorgen.

3.       Conflicten zijn goudmijnen. Leer te zeggen waar het op staat.  Ga het conflict met elkaar aan om ervan te leren en te groeien. Al te vaak werkt conflictvermijding problemen in de hand in plaats van ze op te lossen. Mensen gaan de sabotagelijn gebruiken in plaats van met elkaar te dialogeren. Wil je hier meer over leren, dan is Deep Democracy iets voor jou!

4.       Doe een dankbaarheidsmeditatie af en toe. In plaats van te focussen of wat je niet hebt en wie je (nog) niet bent, wees dankbaar voor wat je hebt en wie je bent en voor juist dit moment.

5.       Consuminder drastisch. Organiseer een geefplein, een boekenruilbeurs, een buurtspelotheek of een swishing. Vraag je bij elke aankoop af of je dit echt nodig hebt.

6.       Trek het (je) aan. Word voogd van een niet-begeleide minderjarige. Geef een kind uit een opvangcentrum een warme thuis in het weekend. Meld je aan als gastgezin voor een vluchtelingengezin. Geef hierin wat jij kan en sta open om te ontvangen.

7.       Kijk jij al vanuit een breedhoekperspectief of wil je je cultuurbril nog wat scherper stellen? Laat jezelf coachen op je interculturele competentie.

8.       Stop met wij/zijtaal te spreken en ga voor de ontmoeting. Neem je voor tegen eind 2016 16 contacten in je GSM of op Facebook meer te hebben van mensen met migratieachtergrond.

9.       Ga in de vereniging waar je actief bent na welke drempels er zijn voor mensen die anders zijn om deel te nemen. Zelf zullen jullie dat moeilijk ontdekken. Neem die andersen dus mee en druf in de spiegel kijken!

10.   Maak het leven pittiger en zet bloembakken op je vensterbanken vol kruiden.

11.   Van wie is deze samenleving? Van de dominante witte meerderheidsgroep? Integreren of assimileren: wat denk je er zelf van? Is het misschien tijd om ook aan je eigen integratieproces in deze migratiesamenleving te werken? Doe een inburgeringscursus voor autochtonen.

12.   Ben je nog geen vrijwilliger? Je kan je inzetten voor rechtvaardige handelsverhoudingen, een steunfiguur worden voor gezinnen in armoede of meewerken aan het uitdenken van beleidsalternatieven,… Kortom: engageer je.

13.   Neem je eigen drinkwaterfles overal mee en maak de industrie duidelijk dat plastic waterflesjes uit de mode zijn. De oceaan is je dankbaar.

14.   Kom op voor mensenrechten en teken de petities van organisaties die stem geven aan krachtige maar kwetsbare medemensen.

15.   Heerlijk kliederen in de keuken. Doe afstand van minstens twee electrische apparaten die je eigenlijk niet nodig hebt, maar evengoed kan delen of lenen als dat toch nodig zou zijn. Heel veel kan je ook handmatig en het is soms ook veel prettiger.

16.   Om een verschil te maken voor iemand anders, moet je niet ongelofelijk slim, rijk of getalenteerd zijn. Iemand graag zien, er echt zijn voor hem of haar, die glimlach toveren die al even achter wolken was verdwenen. Dat kan iedereen doen voor elkaar.

“Be the difference you want to see in the world.”

“Veranderen door anders te zijn. “

Goesthing wil een gids zijn voor mensen op weg in de transitie naar een ecorechtvaardige samenleving. Via coaching of training op maat, via vormingen in open aanbod of inspirerende lezingen willen we de vinger leggen op waar verschil ertoe doet. Maak jij ook het verschil in 2016? 

Waarom toch naar Parijs?

Een vraag die mensen me stellen, een zin die ik lees in de vragende ogen van mijn eigen kinderen, een vraag die innerlijk in mij woelt. Ondanks alles wat er de afgelopen week gebeurd is… toch naar Parijs. 

Eigenlijk is er niets veranderd aan de redenen waarom we gaan. Sterker nog: er is nog meer reden om te gaan. De rampen die ons te wachten staan met de op til zijnde klimaatverandering zullen de wereld alleen nog maar meer polariseren. In zij die de mogelijkheden hebben om zich hiertegen te verzetten, te ‘wapenen’ en zij die dat niet hebben, in vluchtelingenstromen wereldwijd, in een nog kleiner gebied om met zijn allen op te leven, in oorlog om water en brood. Is het dat wat we willen? Als ik onze kortzichtige politici hoor, lijkt het van wel. Er komen geen ambitieuze plannen, geen concrete maatregelen, men kan niet eens tot een taakverdeling komen tussen de bevoegde Belgische ministers. Als politici alleen maar één verkiezing ver kijken, is een wereldwijd probleem natuurlijk moeilijk aan te pakken. Als burgers kunnen we een andere bril opzetten en generaties vooruitkijken, over grenzen heen, zorg dragen voor de kinderen op deze mooie planeet. Dat is de hoofdreden waarom ik begaan ben met het klimaat, waarom ik actief ben in de transitiebeweging, waarom ik nu naar Parijs ga. En waarom ik hoop dat die 10.000 mensen die zich ook inschreven voor de klimaatmars zich op het strand van Oostende zullen verzamelen. Waarom ook mijn eigen kinderen, ondanks hun bezorgdheid helemaal begrijpen waarom hun ouders dit doen. 

We kunnen niet aan de kant blijven staan, ons opsluiten in onze huizen, niets doen of denken dat het wel allemaal zal meevallen. Tijd voor actie! En geen terroristische actie, maar vreedzame, geweldloze actie. Daar lijkt op dit moment in onze maatschappij geen plaats meer voor te zijn. Angst is geen goede raadgever. Op dit moment lijkt het er zelfs op dat de punten waar de terroristen ons in aanvallen (vrije meningsuiting, bewegingsvrijheid, burgerrechten) gevolgd worden door onze regeringen. We mogen niet meer gaan en staan waar we willen, we mogen niet meer manifesteren. Ik begrijp dat je veiligheidsmaatregelen neemt, maar laat ons op straat komen. Laat ons spreken. De angst die terrorisme heeft gezaaid speelt in de kaart van de rechtse regeringen. Wij zijn niet te stoppen, klimaatverandering wel.

Ik ontmoette de afgelopen weken zoveel betrokken burgers, zoveel jonge mensen ook boordevol enthousiasme en ideeën. De transitie is bezig. En is broodnodig. Want we gaan pas iets aan wereldvrede kunnen doen als we olieonafhankelijk worden. Meer en meer experts en deskundigen brengen deze boodschap. Als we als land niet meer verslaafd zouden zijn aan olie, maar zouden leven met 100% hernieuwbare energie, nemen we heel wat wind uit de zeilen van naties die nu de lakens uitdelen, die mensenrechten niet respecteren en de gewelddadige strijd voor een islamitische staat volop steunen. Als we investeren in hernieuwbare energie en andere transitieinitiatieven zal dat jobcreatie betekenen en dus mensen terug in de samenleving halen die nu aan de rand staan en dreigen te radicaliseren. Als er geen olie voorhanden is, kan men zich niet zomaar wereldwijd verplaatsen en gaan we ons veel meer lokaal organiseren. In het Westen en in het Oosten. En komt er ruimte voor de creatie van maatschappijsystemen die veelvormiger zullen zijn en hopelijk passender dan waar nu voor geopteerd wordt: staten gebaseerd op geweld en angst. 

Wat we nu een wereldwijde oorlog moeten noemen, draait niet om religie maar om geopolitieke belangen. Dat is de belangrijkste bouwsteen waarom zoveel landen zijn betrokken.  Alle moslims die ik ken, zeggen me dat de naam God hier niet in thuishoort. En betekent islam geen vrede? Dit lijkt nu wel heel ver weg. Ik ga naar Parijs samen met mensen wars van etniciteit, religie, nationaliteit, gender, seksuele oriëntatie, leeftijd,… omdat er iets is dat ons bindt. De droom van een nieuwe samenleving waar iedereen een plaats heeft en waar iedereen goed kan leven. Die samenleving zal er anders uit gaan zien: andere manieren van besluitvorming, een andere manier van inkomensverdeling, andere manieren van wonen, eten, je verplaatsen,… Dat brengt voor ons allemaal spanning, onzekerheid en onvoorspelbaarheid met zich mee. En dat is wat er zich nu in het kwadraat afspeelt door de recente aanslagen wereldwijd: Parijs, Raqqa, Gaza, Bamako. Voor zoveel mensen op de planeet is wat wij nu beleven trouwens dagelijkse kost. En maakt het de reden uit om het land te ontvluchten. Misschien moeten we daar eens bij stilstaan en wat lef boven halen zodat de liefde voor onze kinderen en onze blauwe bol de angst overwint.

Liefde of het Engelse LOVE. Deze vier letters staan voor mij voor Lef, Ootmoedigheid (durven spreken met respect), Verbeeldingskracht en Erkenning. Ik schrijf er een boekje over. Maar nu eerst de fiets op… naar de klimaattop!

Da nos un corazon

Grande para amar

Da nos un corazon

Grande para luchar  

Zal de klimaattop in Parijs ook over de Syriëstrijd gaan?

Samen met Background Educations en de hulp van Zineb El Boussaadani organiseerden we een drukbijgewoonde lezing met Musalem Zibak. Hij is een mensenrechtenactivist, die 10 maanden geleden Aleppo moest verlaten, waar hij 30jaar lang een praktijk had als pediater. Hij heeft een PhD in geschiedenis en is daarom goed geplaatst om ons inzicht te geven in de hele context van het huidige conflict en de geschiedenis ervan te schetsen. Het was een voor het publiek veeleisende lezing, niet in het minst door de vorm - een letterlijke lezing, en dat zijn we niet gewoon-, maar zeker ook door de inhoud: geen makkelijk te aanhoren boodschap. Het Westen is heel erg afwezig (geweest) op momenten dat de mensenrechten van het Syrische volk serieus werden en worden geschonden. Syriërs, en met hen Musalem, vragen zich dan ook af of het ons iets kan schelen wat er daar gebeurt. Op het einde van de lezing voorspelt Musalem ook hoe Brussel en België zullen geraakt worden als we geen andere politieke positie dan de huidige gaan innemen. Dus, zelfs als het ons niet kan schelen, zal het ons schaden.

Om te beginnen neemt Musalem ons mee naar de tijd waarin Syrië nog een mandaatgebied van Frankrijk was en ook de jaren daarna toen het land groeide in zijn politieke onafhankelijkheid, een eigen grondwet had en democratische bewegingen groeiden. Een multietnische, multireligieuze Syrische samenleving was 40 jaar lang een feit. Een tijd waaraan abrupt een einde kwam toen de Baathpartij aan de macht kwam en later er een militaire coup kwam die de Assadfamilie voor lange tijd in het zadel zou zetten.  De grondwet werd opgeheven, persvrijheid bestond niet meer, politieke partijen en vakbonden werd subversieve elementen, het parlement werd ontbonden.  Tot op de dag van vandaag is het een dictator die de wetten stelt, geflankeerd door een sterk uitgebouwde geheime dienst en een leger, een regime gesteund vanuit het buitenland. Als je aan Musalem vraagt wat er moet gebeuren om het conflict in Syrië te stoppen, zal dit zijn antwoord zijn: stop met het steunen van de dictator. Syrische mensen willen democratie, vrijheid en mensenrechten.

Vandaag de dag steunen we met het Westen vele dictatoriale regimes in het Midden-Oosten. Twee drijfveren liggen daaraan ten grondslag. Ten eerste is er onze absolute angst voor al wat met religie te maken heeft. En dat is dan ook wat al die dictators inzetten om zichzelf te verzekeren van Westerse steun: het is ‘ik’ of ‘de extremisten/terroristen’. Terwijl het vaak zij zelf zijn die deze terroristische groeperingen hebben groot gemaakt. Zo getuigde toch ook Musalem wanneer hij bv. vertelde over de vrijhaven die Syrië is geweest voor één van de kopstukken van Al Qaeda, of hoe Assad bewust criminelen heeft vrijgelaten uit de gevangenissen die deze groeperingen vervoegd hebben. Plekken in de gevangenis die hij nodig had om dissidente stemmen op te sluiten. Een tweede reden voor de steun van het Westen aan dictatoriale regimes ligt misschien veel dichter bij ons dan we zouden denken. En ligt ook een stuk in onze macht om daaraan iets te veranderen. Het heeft te maken met onze grote verslaving aan olie. Op jacht naar olie worden er heel wat mensenlevens in de strijd geworpen. De geopolitieke verschuivingen van de laatste 20 jaar tonen duidelijk aan dat het besef dat deze grondstof schaars wordt een belangrijke motor is voor conflict. En dus zijn maatregelen om minder afhankelijk te worden van olie, maar te gaan investeren in hernieuwbare energie, in openbaar vervoer, in duurzaam grondstofgebruik, in deel-en ruilsystemen maatregelen die mogelijks ook een veel verderstrekkend gevolg hebben op geopolitiek vlak. Dus, ja, de klimaattop zal ook bepalen niet alleen hoe het conflict in Syrië zal stoppen maar ook hoe de hele internationale verhoudingen er zullen gaan uitzien de komende jaren. En daar mag je ook als burger van wakker liggen. We do care!

Zo moeder, zo dochter

Leen Laenens was te gast bij Thee en Taart gisteren. Op het kruispunt van de Week van de Fair Trade en de aanloop naar de klimaattop in Parijs spraken we met haar over de vraag 'Kan fair trade de klimaatopwarming een halt toeroepen?' Haar antwoord was klaar en helder: ja. Het is absoluut nodig om tot een planetair klimaatakkoord te komen. En daarbij kunnen we heel wat leren van wat onze partners in het Zuiden ondernemen.

Neem alleen al maar de manier waarop we ons voorbereiden op die conferentie: de landen uit het Noorden met ronkende intentieverklaringen, de landen van Afrika met een lijst van wat zij allemaal al realiseerden. Waar kijken we naar? Leren van de lessen uit het verleden of gokken op een toekomst vol loze beloftes? Ook in de praktijk tonen landen met weinig middelen zich soms erg inventief. Zowel in Rwanda, waar Leen onlangs was, als in Congo vanwaaruit een partner van Oxfam-Wereldwinkels ons toesprak over "de smaak van patat in de koffie", gaat de agroecologie in stijgende lijn. Oplossingen op maat van mens en milieu; daar zou veel meer in moeten geïnvesteerd worden. Zoiets als een kleien stoofje waar op gekookt wordt, zorgt ervoor dat ontbossing wordt tegengegaan; met boeren in de omgeving materiaal verzamelen zodat er goede compost kan worden gemaakt, verrijkt de bodem en zorgt voor meeroogsten zonder enorme kapitalen voor kunstmest. Door hier producten van eerlijke handel te kopen, steunen we die duurzame landbouw in het Zuiden. Dat is één stapje op de ladder van engagement.

En er zijn zo nog vele vormen van 'klein verzet' te noemen: samentuinen, geefpleinen, meer fietsen, vegetarisch eten,... al die kleine daden dragen samen bij tot heel wat minder uitstoot. En de rekening maak je niet alleen voor jezelf, vooral ook samen met andere mensen werk je aan een andere economie. Want er is wel een alternatief! Volgens Naomi Klein is daar een paradigmashift voor nodig. In haar nieuwste boek 'Verander nu voor het klimaat alles verandert' doet ze een oproep om niet vanuit angst te handelen, maar verbeelding en creativiteit de vrije loop te laten en in de transitie die nodig en noodzakelijk is ook de leuke aspecten te waarderen. Ook Steven Vromman, de Low Impact Man die a.s. donderdag in Mechelen te gast zal zijn, gooide het over die andere boeg in zijn Ecocomedy en boek 'Stop met klagen'. Leen verwees naar boeren in Latijns-Amerika die het concept van 'het goede leven' huldigen. Voor haar betekent dit dat wat ze onderneemt ook plezant mag zijn. Het is niet alleen een strijd. Al kan het er soms pittig aan toe gaan.

Haar dochter, Barbara, verwierf naam en faam toen ze als veldbevrijdster aardappelplanten uit een genttechdemoveld verwijderde. Een actie van burgerlijke ongehoorzaamheid, die goed onderbouwd was. En waar ze zeker de lessen ook thuis geleerd had. Deed niet Leen ook mee aan heel wat pogingen om in Kleine Brogel over het hek te geraken? Barbara lukte het en dat bracht haar in de media en in de rechtszaal en dit zette een maatschappelijke discussie in gang. Deze vormen van activisme scoren dus effect. En de trots van moeder op dochter ontbreekt niet. Sterker nog, Leen las ons de vijf levenslessen van Barbara voor, waar ook zij nog veel uit kan leren.

1. Besef dat er alternatieven zijn
2. Weet wat je eet
3. Omring je met mensen die je steunen en stimuleren
4. Stel simpele vragen
5. Draag schoenen waarmee je over een hek kunt :-)

En we eindigen met de wijze woorden van Paolo Freire die Barbara's motto zijn:

"Zonder een minimum aan hoop kunnen we de strijd niet eens aanvangen. Maar zonder de strijd, vervliegt hoop, verliest ze haar stuwing en verandert ze in hopeloosheid."